Polska stoi przed jednym z największych wyzwań społecznych najbliższych dekad – gwałtownym wzrostem liczby osób starszych wymagających wsparcia. Najnowsze propozycje dotyczące tzw. bonu senioralnego pokazują, że problem został zauważony, jednak skala planowanych działań może okazać się niewystarczająca wobec realnych potrzeb.
Temat został szeroko opisany w materiale opublikowanym na łamach „Gazety Polskiej”, w którym wykorzystano również analizy przygotowane przez Polskie Stowarzyszenie Opieki Domowej (PSOD).
Skala wyzwań rośnie szybciej niż system wsparcia
Polskie społeczeństwo starzeje się w szybkim tempie. Z danych statystycznych wynika, że:
- w 2024 roku w Polsce żyło 7,7 mln osób w wieku 65+,
- około 25% seniorów ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego,
- według prognoz do 2050 roku osoby w wieku 65+ mogą stanowić około 30% populacji,
- liczba osób wymagających wsparcia może wzrosnąć nawet do 1,8 mln.
Jednocześnie Polska pozostaje jednym z krajów o najniższej dostępności profesjonalnych usług opieki długoterminowej. Na 100 seniorów przypada zaledwie około 0,3 pracownika opieki, podczas gdy średnia krajów OECD wynosi niemal 5 pracowników.
Bon senioralny – rozwiązanie o ograniczonym zasięgu
Planowane wprowadzenie bonu senioralnego ma być odpowiedzią na rosnące potrzeby społeczne. Jednak według analiz PSOD, przy obecnym modelu finansowania oraz założeniach organizacyjnych, jego realny zasięg może być ograniczony.
Jak wskazują wyliczenia przygotowane przez PSOD, przy założonym budżecie i kosztach usług opiekuńczych:
- pomoc może objąć około 830–850 osób na województwo,
- w wielu gminach wiejskich oznacza to wsparcie dla zaledwie 5–6 osób.
Taka skala wsparcia nie odpowiada rzeczywistym potrzebom starzejącego się społeczeństwa.
Potrzebne są jasne zasady i stabilne finansowanie
Wątpliwości budzi również brak szczegółowych informacji dotyczących zasad funkcjonowania programu.
Jak podkreśla
Zmienia się koncepcja, pojawiają się nowe zapowiedzi, ale nadal nie znamy kluczowych zasad ani tego, jak to rozwiązanie będzie interpretowane w praktyce. Niejasne pozostają m.in. kwestie sposobu liczenia dochodu czy zakresu wsparcia. Przy obecnych założeniach w wielu gminach pomoc może trafić do zaledwie kilku osób.
Prezes PSOD zwraca również uwagę, że nawet najlepiej zaprojektowane rozwiązania finansowe nie przyniosą oczekiwanych efektów bez zapewnienia odpowiedniej liczby pracowników.
Kierunek zmian jest potrzebny i każda inicjatywa wspierająca seniorów jest krokiem we właściwą stronę. Jednak bez jasnych kryteriów przyznawania usług i bez zapewnienia kadr system opieki będzie niewydolny.
Kluczowym wyzwaniem pozostaje brak kadr
Już dziś sektor opieki długoterminowej mierzy się z niedoborem pracowników. Znaczącą rolę w utrzymaniu ciągłości usług odgrywają pracownicy zagraniczni, w szczególności opiekunowie z Ukrainy.
Jednocześnie rosnące potrzeby demograficzne oraz starzenie się samych pracowników sektora oznaczają, że bez długofalowej strategii kadrowej luka opiekuńcza będzie się pogłębiać.
System, nie pojedyncze rozwiązania
W PSOD od lat podkreślamy, że skuteczna polityka senioralna wymaga kompleksowego podejścia. Obejmuje ono:
- rozwój usług opieki domowej i środowiskowej,
- stabilne i przewidywalne finansowanie systemu opieki długoterminowej,
- wsparcie dla opiekunów rodzinnych i zawodowych,
- inwestycje w kadry opiekuńcze,
- jasne i przejrzyste zasady przyznawania świadczeń.
Bon senioralny może być jednym z elementów systemu wsparcia, jednak nie zastąpi jego fundamentów.
Czas na decyzje systemowe
Starzenie się społeczeństwa nie jest scenariuszem przyszłości — to rzeczywistość, która dzieje się już dziś. Każdy rok opóźnień w budowie stabilnego systemu opieki oznacza większe obciążenie dla rodzin, samorządów i całego systemu publicznego.
Dlatego konieczne są rozwiązania, które nie tylko reagują na bieżące potrzeby, ale budują trwałe podstawy opieki dla kolejnych pokoleń seniorów.
Cały dostępny artykuł dostępny pod linkiem