Jakie wymogi musi spełniać osoba wykonująca usługi opiekuńcze?

Pięć warunków

Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej wprowadziła przepis, którego wcześniej nie było. Osobą wykonującą usługi opiekuńcze może być osoba, która: ^[1]

1. jest pełnoletnia;
2. nie jest członkiem rodziny osoby, na rzecz której świadczone są usługi;
3. nie jest oddzielnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym ani zstępnym tej osoby;
4. złożyła podmiotowi świadczącemu usługi opiekuńcze oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia takich usług;
5. ukończyła szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy.

Warto zobaczyć, czego na tej liście nie ma. Nie ma wykształcenia, kursu opiekuńczego, stażu ani doświadczenia. To są warunki dopuszczenia do wykonywania usługi — nie opis kompetencji potrzebnych do bezpiecznej opieki nad osobą niesamodzielną. Rodzina, która wybiera opiekuna, nadal musi pytać o przygotowanie sama.

Osobną kategorią są specjalistyczne usługi opiekuńcze — te od dawna wymagają specjalistycznego przygotowania zawodowego. Z samego tekstu ustawy nie wynika jednoznacznie, czy pięć powyższych warunków odnosi się także do nich. ^[2]

Terminy: kto i do kiedy

Kto zaczyna pracę po 5 sierpnia 2026 r. — spełnia wszystkie pięć warunków od pierwszego dnia.

Kto wykonywał usługi opiekuńcze wcześniej, dostał czas: ^[1]

• oświadczenie o zdolności psychofizycznej — miesiąc od wejścia przepisów w życie, czyli do 5 września 2026 r.;
• szkolenie z pierwszej pomocy — bez ukończonego szkolenia można wykonywać usługi jeszcze przez trzy miesiące, czyli do 5 listopada 2026 r.

Jedna uwaga praktyczna: 5 września 2026 r. wypada w sobotę. Przepisy Kodeksu cywilnego o obliczaniu terminów przemawiają za przesunięciem na najbliższy dzień roboczy, ale kwestia nie jest przesądzona — bezpieczniej przyjąć piątek 4 września. ^[3]

Kogo te wymogi obejmują

Tu zaczyna się kwestia, której ustawa nie rozstrzyga.

Przepis nie mówi, że dotyczy wyłącznie usług przyznanych decyzją gminy. Mówi bezosobowo: „osobą wykonującą usługi opiekuńcze może być osoba, która…". Oświadczenie składa się „podmiotowi świadczącemu usługi opiekuńcze" — pojęciu, którego ustawa nie definiuje i nie wiąże ani z umową z gminą, ani z trybem zlecania zadań publicznych. W całej ustawie nowelizującej nie pada słowo „przedsiębiorca" ani „działalność gospodarcza". ^[1]

Za odczytaniem węższym przemawia to, że jest to ustawa o pomocy społecznej. Za szerszym — samo brzmienie przepisów. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej się w tej sprawie nie wypowiedziało, nie ma też komentarzy ani orzecznictwa.

Rozporządzenie określające standard usług opiekuńczych (Dz. U. 2026 poz. 1067), obowiązujące od 7 sierpnia 2026 r., tej kwestii wprost nie rozstrzyga. ^[4]

Co to zmienia dla rodziny

Trzy rzeczy, o które warto zapytać usługodawcę:

• czy opiekun złożył oświadczenie o zdolności psychofizycznej i czy firma je przechowuje;
• czy ma ukończone szkolenie z pierwszej pomocy — a jeśli jeszcze nie, kiedy je ukończy;
• jakie ma przygotowanie poza ustawowym minimum: doświadczenie z demencją, z przenoszeniem osoby leżącej, z profilaktyką odleżyn.

Trzecie pytanie jest najważniejsze, bo prawo na nie nie odpowiada.

Warto też wiedzieć, że warunek drugi i trzeci wykluczają z wykonywania usług opiekuńczych bliską rodzinę podopiecznego. Nie oznacza to zakazu opiekowania się własnym rodzicem — oznacza, że taka opieka nie jest „usługą opiekuńczą" w rozumieniu tej ustawy.